Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Zielonej Górze

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 27.03.2025 r., nr (...) D. Wojskowego Biura Emerytalnego w Z. przyznał P. Ł. emeryturę wojskową od 01.02.2023 r. w wysokości 4 015,96 zł.

Procentowy wymiar emerytury wojskowej, przy zachowaniu zasady nie przekraczania 75 % podstawy wymiaru, wyniósł 43,03 %.

W uzasadnieniu do tej decyzji (k. 44 akt organu rentowego), stanowiącym załącznik do decyzji, wskazano, że odmówiono wnioskodawcy zwiększenia emerytury wojskowej zgodnie z art. 15 ust. 2 pkt 2 lit c) ustawy z dnia 10.12.1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin, w myśl którego emerytura zostaje podwyższona o 1% podstawy wymiaru za każdy rok zawodowej służby wojskowej pełnionej bezpośrednio w charakterze sapera, jeżeli żołnierz brał udział w rozminowaniu i oczyszczaniu terenu z przedmiotów wybuchowych i niebezpiecznych albo brał udział w szkoleniach poligonowych z wykorzystaniem materiałów wybuchowych lub w pracach minerskich z wykorzystaniem tych materiałów – co najmniej 12 dni w ciągu roku kalendarzowego.

Organ rentowy wskazał, że powyższy przepis dotyczy tylko żołnierzy zawodowych, którzy pełnią służbę bezpośrednio w charakterze sapera. Wnioskodawca, jak wynika z rozkazów dziennych, uczestniczył w rozminowywaniu i oczyszczaniu terenu z przedmiotów wybuchowych i niebezpiecznych w charakterze sapera. Z przedłożonych dokumentów wynika, że w latach 2022, 2023 i 2024 ubezpieczony pełnił służbę na stanowiskach nie związanych z czynnościami sapera. Zdaniem organu emerytalnego fakt doraźnego powierzenia czynności o wskazanym wyżej charakterze, nie może powodować wykroczenia poza warunki ustawowe oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15.07.2011 r.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł P. Ł., zaskarżając ją w części dotyczącej odmowy zwiększenia ubezpieczonemu emerytury wojskowej z tytułu służby w charakterze sapera o 1 % za lata 2022, 2023 i 2024. Wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji w części dotyczącej nieprawidłowego wyliczenia wysługi emerytalnej nieuwzględniającej okresów służby wojskowej pełnionej w szczególnych warunkach w charakterze sapera, tj. zaniżonej w sumie o 3 % w procentowym wymiarze emerytury, a także zasądzenie od organu emerytalno-rentowego kosztów sądowych według norm przepisanych lub zestawienia kosztów.

Odwołujący zarzucił błędną interpretację przepisów art. 15 ust. 2 pkt 2 lit. c ustawy z dnia 10.12.1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin, § 16 pkt 2 ppkt 5 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 23.02.2004 r. w sprawie trybu postępowania i właściwości organów w sprawach zaopatrzenia emerytalnego żołnierzy zawodowych oraz uprawnionych członków ich rodzin.

W uzasadnieniu wywodził, że fakt doraźnego powierzania mu czynności sapera nie może powodować wykroczenia poza warunki podwyższenia emerytury określone przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z 15.07.2011 r. D. WBE w Z. podważył wiarygodność zaświadczeń w formie rozkazów dziennych dowódców z okresów ich dowodzenia od 2022 r. do 2024 r. Idąc tokiem rozumowania organu, wnioskodawca nie pełniąc na co dzień służby bezpośrednio w charakterze sapera nie może wykonywać zadań sapera. Następnie wnioskodawca opisał obowiązki wykonywane przez siebie w charakterze sapera, stwierdzając, że brał bezpośredni udział w rozminowywaniu i oczyszczaniu terenu poligonów, ryzykował własnym zdrowiem i życiem.

Odwołujący podniósł, że w latach 2022, 2023, 2024, przez wymagane prawem okresy, czyli przez co najmniej 12 dni w roku, pełnił służbę bezpośrednio w charakterze sapera – przy rozminowywaniu i oczyszczaniu terenów z przedmiotów wybuchowych i niebezpiecznych. Wskazał, że rozstrzygnięcie kwestii służby bezpośrednio w charakterze sapera jest domeną ustaleń, w jakich okolicznościach faktycznych była pełniona służba, nie zaś formalnego podziału czynności w zbiegu z kwalifikacją stanowiskową.

W odpowiedzina odwołanie pozwany organ emerytalny wniósł o oddalenie odwołania, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

Odwołujący P. Ł., urodzony (...), pełnił służbę wojskową: niezawodową od 05.11.2008 r. do 25.06.2009 r., zawodową od 26.06.2009 r. do 31.01.2025 r.

W dniu 12.02.2025 r. złożył wniosek o ustalenie prawa do emerytury wojskowej, który skutkował wydaniem zaskarżonej decyzji.

Do obliczenia podstawy wymiaru świadczenia przyjęto uposażenie należne wnioskodawcy według stawek obowiązujących w dniu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej. Podstawa wymiaru świadczenia wynosi 9.332,92 zł. Procentowy wymiar przysługującej skarżącemu emerytury przy zachowaniu zasady nieprzekraczania 75% podstawy wymiaru wyniósł 43,03 % z tytułu wysługi emerytalnej ustalonej w załączniku do decyzji. Wysokość przysługującego świadczenia wyniosła 4.015,96 zł.

okoliczności niesporne

Wnioskodawca w spornym okresie służby zajmował następujące stanowiska w (...): dowódca działonu (od listopada 2021 r.), podoficer sztabowy (od kwietnia 2023 r.).

Kompetencyjny Zakres Obowiązków (...)dotyczy obowiązków pełnionych na danym stanowisku. Określone w nim są wyłącznie zadania etatowe żołnierza. Nie ma natomiast ujętych w nim zadań dodatkowych, pozaetatowych, które również są częścią służby pełnionej przez żołnierza zawodowego. Do tego rodzaju zadań pozaetatowych należą m.in. oczyszczanie poligonu z materiałów wybuchowych i przedmiotów niebezpiecznych pochodzenia wojskowego. W strukturze organizacyjnej nie ma np. stanowiska dowódcy „grupy zsaperyzowanej” jako stanowiska etatowego, gdyż należy do zadań dodatkowych.

W przypadku konieczności oczyszczania poligonu z materiałów wybuchowych i przedmiotów niebezpiecznych pochodzenia wojskowego, na podstawie rozkazu dziennego, tworzone są specjalne grupy zsaperyzowane. Właśnie dlatego, że nie ma tego ujętego w KZO przypisanym do danego stanowiska zajmowanego przez żołnierza, dokonywane jest to odrębnymi rozkazami dziennymi.

d owód: – zeznania świadka K. Ż., k. 129-130 w zw. z k. 53v-54v akt sąd.

- zeznania wnioskodawcy P. Ł. k. 130-130v

Rozminowywanie i oczyszczanie poligonów z przedmiotów wybuchowych i niebezpiecznych pochodzenia wojskowego odbywa się dwa razy do roku, na wiosnę i jesienią. Oczyszczanie poligonu trwa codziennie przez okres około miesiąca, w zależności od planu jaki został przyjęty. Zadania wykonywane przy oczyszczaniu poligonu są zadaniami stricte saperskimi. Na poligonach, po ćwiczeniach wojskowych, pozostaje dużo niewybuchów i pozostałości amunicji, materiałów wybuchowych i niebezpiecznych. Konieczne jest regularne ich oczyszczanie. Przebywanie na takim terenie jest bardzo niebezpieczne. Oczyszczanie poligonu polega na przeszukiwaniu pola roboczego, znajdowaniu i zbieraniu niewybuchów, materiałów niebezpiecznych.

Żołnierze uczestniczący w oczyszczaniu poligonu dopuszczani są tego jako osoby wykonujące czynności w charakterze sapera.

Oprócz oczyszczania poligonów, które odbywało się raz - dwa razy do roku, wnioskodawca w pozostałych miesiącach wykonywał służbę zgodnie z zajmowanym stanowiskiem etatowym

d owód: zeznania świadka M. B. k. 123-123v w zw. z k 51v-52 akt sąd

– zeznania świadka J. R., k. 123v-124 akt sąd.

– zeznania świadka K. Ż., k. 129-130 w zw. z k. 53v-54v akt sąd.

- zeznania wnioskodawcy P. Ł. k. 130-130v

- akta emerytalne wnioskodawcy

Wnioskodawca P. Ł. w spornym okresie uczestniczył w realizacji prac oczyszczania terenu poligonu z przedmiotów wybuchowych i niebezpiecznych w charakterze sapera, a mogło to nastąpić dopiero po odbyciu przez niego szkolenia oraz pozytywnym zaliczeniu egzaminu, na podstawie poszczególnych rozkazów dziennych, dotyczących konkretnego poligonu oraz okresu.

W okresie objętym odwołaniem, takie rozkazy dzienne dotyczące wnioskodawcy wydane zostały m. in.:

- z dnia 05.10.2022 r. –dopuszczenie do realizacji prac oczyszczania terenu z przedmiotów wybuchowych i niebezpiecznych w charakterze sapera w październiku 2022 r.

- z dnia 03.10.2023 r. –dopuszczenie do realizacji prac oczyszczania terenu z przedmiotów wybuchowych i niebezpiecznych w charakterze sapera w październiku 2023 r.

- z dnia 03.04.2024 r. i z 09.04.2024 r. – dopuszczenie do realizacji prac oczyszczania terenu z przedmiotów wybuchowych i niebezpiecznych w charakterze sapera w kwietniu 2024 r.

Wnioskodawca w poszczególnych latach uczestniczył bezpośrednio w charakterze sapera w rozminowaniu i oczyszczaniu terenu z przedmiotów wybuchowych i niebezpiecznych w następującym wymiarze dni:

- w 2022 r. – 12 dni (październik)

- w 2023 r. - 16 dni (październik)

- w 2024 r. – 14 dni (kwiecień)

Wnioskodawca, w związku z powyższym uczestnictwem, otrzymał rozkazy dzienne (z dnia 19.01.2023 r., 21.11.2023 r., z dnia 04.06.2024 r.) dotyczące ewidencji jego pracy z użyciem bojowych środków minersko – zaporowych, wydane na podstawie art. 15 ust. 2 pkt 2 lit c) ustawy z dnia 10.12.1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin, § 16 pkt 2 ppkt 5 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z 10.02.2012 r. w sprawie trybu postępowania i właściwości organów w sprawach zaopatrzenia emerytalnego żołnierzy zawodowych oraz uprawnionych członków ich rodzin, § 3 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15.07.2011 r. w sprawie szczegółowych warunków podwyższania emerytur wojskowych, w których stwierdzono uczestnictwo wnioskodawcy w rozminowywaniu i oczyszczaniu terenu z przedmiotów wybuchowych i niebezpiecznych w charakterze sapera.

W każdym z w/w rozkazów dziennych oprócz potwierdzenia udziału wnioskodawcy w w/w czynnościach, podano ich wymiar (ilość dni).

dowód: wyciągi z rozkazów dziennych k. 15-21 akt organu rentowego, wyciągi z rozkazów dziennych k. 23 – 29 akt sądowych, dokumentacja dotycząca spraw szkoleniowych k. 64-71 akt sąd., potwierdzenie uczestnictwa w instruktażu oraz planowym oczyszczeniu terenu (...) W. w latach 2022-2024 k. 73-113 akt sąd., odpis rozkazów dziennych k. 115-122 akt sąd..

W powyższych okresach, wskazanych w rozkazach dziennych, wnioskodawca brał czynny i bezpośredni udział, w charakterze sapera, w rozminowaniu i oczyszczaniu terenu (poligonu) z przedmiotów wybuchowych i niebezpiecznych pochodzenia wojskowego.

Żeby zostać dopuszczonym do oczyszczania poligonu, każdy żołnierz, w tym wnioskodawca, musiał przejść specjalne obowiązkowe szkolenie do pracy sapera. Szkolenie przeprowadzone było na dwóch poziomach. Na szkoleniu przedstawiany był plan oczyszczania, warunki bezpieczeństwa, organizację oczyszczania, zdjęcia, plan terenu, rodzaj możliwych na poligonie niewybuchów, materiałów wybuchowych i niebezpiecznych pochodzenia wojskowego. Szkolenie kończyło się egzaminem. Dopiero pozytywne ukończenie takiego szkolenia skutkowało otrzymaniem rozkazu dziennego dopuszczającego żołnierza do oczyszczania terenu poligonu.

Oczyszczanie przeprowadzane było w następujący sposób. Całe zgrupowanie oczyszczania zbierało się w określonym miejscu, gdzie podpisywano listę obecności i sprawdzano czy żołnierze, którzy się stawili zostali dopuszczeni do oczyszczania poligonu. Dodatkowo bezpośrednio przed wejściem na oczyszczany teren, żołnierze przechodzili na miejscu instruktaż dotyczący warunków bezpieczeństwa, a przede wszystkim informowani byli o rodzaju przedmiotów wybuchowych i materiałów niebezpiecznych, które mogą spotkać na danym odcinku. Żołnierze ustawiali się w tyralierę – pojedynczą linię, w ustalonej od siebie odległości, około 2 - 5 metrów, w zależności od rodzaju sprawdzanego terenu. Każda grupa miała wyznaczony obszar do oczyszczania. Na komendę ruszali powoli i ostrożnie we wskazanym kierunku. Jeżeli żołnierz trafił na podejrzany przedmiot, zatrzymywał się, nie dotykał go i podnosił rękę, by zasygnalizować znalezisko. Wówczas podchodził dowódca grupy i sprawdzał, co zostało znalezione, oznaczano to miejsce, tyraliery ruszała dalej. Były to prace stricte saperskie. Znalezione przedmioty były później przez patrol saperski składowane i utylizowane. Przy tym niektóre z nich, które były zbyt niebezpieczne do przeniesienia, były detonowane na miejscu.

Wnioskodawca jako członek jednej z grup oczyszczania/saperskich, brał bezpośredni, czynny udział w oczyszczaniu poligonu, szedł w tyralierze. Jako dowódca „grupy zsaperyzowanej” (oczyszczania), którym był wnioskodawca w ramach oczyszczania poligonu w październiku 2023 r. i w kwietniu 2024 r., wykonywał wszystkie takie same czynności przy oczyszczaniu poligonu, co pozostali idący w tyralierze, a dodatkowo jako dowódca był odpowiedzialny za bezpieczeństwo całej grupy.

Na poligonach znajdowały się pociski nie tylko polskie, ale również innych nacji – amerykańskie, państw NATO. Przedmiotami znajdowanymi na poligonie były niewybuchy oraz wszelkiego rodzaju materiały niebezpieczne, pozostawione przez szkolących się tam wcześniej żołnierzy oraz wojska specjalne z różnych krajów – poczynając od mniejszej amunicji karabinowej, przez granaty do większej - artyleryjskiej. Były to np. pociski artyleryjskie, granaty moździerzowe, pociski przeciwpancerne, rakiety, miny. Były to pociski, materiały wybuchowe, które po trafieniu w cel powinny eksplodować, ale z jakiś przyczyn tak się nie stało, gdyż nie aktywował się zapalnik. W związku z tym w każdej chwili, posiadały zapalnik, który wcześniej się nie aktywował i mogły w każdej chwili eksplodować. Często okazywało się, że w pozostawionych na poligonie przedmiotach są jeszcze aktywne zapalniki. W trakcie poszukiwań żołnierze musieli wchodzić w miejsca, gdzie znajdowały się ww. pozostałości po ćwiczeniach na poligonie. Pociski groziły detonacją w razie nadepnięcia lub dotknięcia. Nadepnięcie, a czasem nawet dotknięcie pozostawionego na poligonie np. granatnika 40 mm (wielkości kurzego jajka) lub innego niewidocznego z uwagi na porośniecie i ukształtowanie terenu, mogło spowodować detonację i w najlepszym razie mogło skończyć się „tylko” urwaniem nóg. Niekiedy na poligonie można było spotkać zwierzynę, zaś spłoszona dzika zwierzyna stwarzała niebezpieczeństwo detonacji.

Tereny oczyszczane przez wnioskodawcę były trudne – pagórkowate, porośnięte trawą, częściowo zalesione. Jest tam piasek, trawa, wrzosowiska. Zwłaszcza teren trawiasty wymagał powolnego poruszania się, ponieważ pociski były w nim prawie niewidoczne. W czasie jednego miesiąca oczyszczania znajdowanych jest około kilkuset niewybuchów.

W czasie tych prac istnieje realne ryzyko śmierci lub uszkodzenia ciała i utraty zdrowia. Żołnierze podczas oczyszczania byli ubrani w umundurowanie i hełm.

Wnioskodawca w spornym okresie, wykonując pracę bezpośrednio w charakterze sapera, realizował oczyszczanie terenu z niewybuchów i materiałów niebezpiecznych pochodzenia wojskowego na Poligonie W., który jest jednym z największych poligonów w Europie. Jest to teren trudny, różnorodny, z dużą ilością dolin, obszaru bagiennego, w niektórych miejscach zalesiony, z wysokimi trawami i chaszczami.

dowód : - zeznania świadka M. B. k. 123-123v w zw. z k. 51v-52 akt sąd.

- zeznania świadka J. R., k. 123v-124 akt sąd.

– zeznania świadka K. Ż., k. 129-130 w zw. z k. 53v-54v akt sąd.

- zeznania wnioskodawcy P. Ł. k. 130-130v.

Wnioskodawca uczestniczył w oczyszczaniu poligonu m.in. razem z K. Ż., który również służył w (...), na identycznych zasadach, wykonując w charakterze sapera takie same zadania przy oczyszczaniu poligonu, po analogicznych przeszkoleniach i instruktażach.

K. Ż. wystąpił do WBE w Z. o przyznanie emerytury ze zwiększeniem wynikającym z pełnienia czynności bezpośrednio charakterze w sapera, m.in. w związku z realizacją w październiku 2022 r. oczyszczania poligonu (...) W.. W oczyszczaniu tego poligonu w tym czasie brał wówczas udział razem z wnioskodawcą P. Ł..

Na skutek odwołania w/w od decyzji odmawiającej w/w powyższego zwiększenia, Sąd Okręgowy w Zielonej Górze wyrokiem z dnia 12.12.2023 r. sygn. IV U 217/23 zmienił decyzję i przyznał K. Ż. prawo do ustalenia wysokości emerytury wojskowej przy uwzględnieniu podwyższenia o 1 % podstawy wymiaru za każdy rok pełnienia służby w charakterze sapera.

Apelacja pozwanego organu emerytalnego od tego wyroku, została oddalona wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 05.02.2025 r. sygn. III AUa 182/24.

dowód: odpis wyroku SO w Zielonej Górze z 12.12.2023 r. IV U 2178/23 k. 43 akt sąd. - odpis wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 05.02.2025 r. (III AUa 182/24)
wraz z pisemnym uzasadnieniem k. 42-50 akt sąd.

- odpis rozkazu dziennego z dnia 19.01.2023 r. k. 23 akt sąd.

- zeznania świadka M. B. k. 123-123v w zw. z k. 51v-52 akt sąd.

– zeznania świadka K. Ż., k. 129-130 w zw. z k. 53v-54v akt sąd.

- zeznania wnioskodawcy P. Ł. k. 130-130v

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołanie okazało się zasadne.

W pierwszej kolejności wskazać trzeba, że wnioskodawca w swoim odwołaniu domagał się zwiększenia procentowego wymiaru wysługi łącznie 3 %, to jest po 1 % za każdy rok przy czym dotyczyło to roku: 2022, 2023, 2024.

Istotnym jest, że wnioskodawca swoje żądanie wywodził z faktu wykonywania w tych latach prac saperskich określonych w przedłożonych rozkazach dziennych przez co najmniej przez 12 dni w każdym z w/w lat – prac bezpośrednio w charakterze sapera w w/w latach. Stanowisko wnioskodawcy, co do zakresu objętego żądaniem, zostało potwierdzone na rozprawie w dniu 02.10.2025 r.

Stanowiska zajmowane przez odwołującego w czasie pełnienia służby wojskowej w spornych latach w pozostałej części roku wynikają z zeznań odwołującego oraz okazanej przez niego na rozprawie dokumentacji ( (...)). Niespornym jest przy tym, że zgodnie z kompetencyjnym zakresem obowiązków ( (...)), wnioskodawca w spornych latach, w tym w okresach objętych omawianymi rozkazami dziennymi, zajmował określone stanowiska, inne niż stanowisko nazwane stanowiskiem „sapera”.

Przechodząc do meritum, przedmiotem sporu było ustalenie, czy emerytura wojskowa przysługująca odwołującemu powinna być podwyższona o 1% podstawy wymiaru za lata objęte odwołaniem, w związku z wykonywaniem przez niego służby w charakterze sapera tj. w warunkach określonych w art. 15 ust. 2 pkt 2 lit. c ustawy z dnia 10.12.1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin, doprecyzowanych w § 3 pkt 4 rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15.07.2011 r. w sprawie szczegółowych warunków podwyższania emerytur wojskowych.

Zgodnie z art. 15 ust. 2 pkt 2 lit. c ustawy z dnia 10.12.1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 305 ze zm.), emeryturę podwyższa się o 1% podstawy wymiaru za każdy rok służby pełnionej bezpośrednio w charakterze (…) saperów.

Dalsze regulacje w tym zakresie zawiera rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15.07.2011 r. w sprawie szczegółowych warunków podwyższania emerytur wojskowych (Dz. U. z 2011 r., Nr 159, poz. 946), stanowiące w § 3 pkt 4, że emeryturę wojskową podwyższa się o 1% podstawy wymiaru za każdy rok zawodowej służby wojskowej pełnionej bezpośrednio w charakterze sapera, jeżeli żołnierz uczestniczył w rozminowywaniu i oczyszczaniu terenów z przedmiotów wybuchowych i niebezpiecznych albo brał udział w szkoleniach poligonowych z wykorzystaniem materiałów wybuchowych lub pracach minerskich z wykorzystaniem tych materiałów – co najmniej przez 12 dni w ciągu roku kalendarzowego.

Zgodnie zaś z § 16 ust. 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z 10.02.2012 r. w sprawie trybu postępowania i właściwości organów w sprawach zaopatrzenia emerytalnego żołnierzy zawodowych oraz uprawnionych członków ich rodzin (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2107 ze zm.), okresy służby wojskowej pełnionej w szczególnych warunkach uzasadniających podwyższenie emerytury zalicza się do wysługi emerytalnej na podstawie wyciągu z rozkazu dowódcy jednostki wojskowej stwierdzającego udział w rozminowywaniu i oczyszczaniu terenu z przedmiotów wybuchowych i niebezpiecznych albo udział w szkoleniach poligonowych z wykorzystaniem materiałów wybuchowych lub w pracach minerskich z wykorzystaniem tych materiałów.

Takie wyciągi z rozkazu dowódcy jednostki wojskowej wnioskodawca przedstawił.

Przeprowadzone postępowanie dowodowe prowadzi do wniosku, że ubezpieczony w latach 2022, 2023, 2024 wykonywał wskazane w w/w przepisach czynności, przez wymagane co najmniej 12 dni w ciągu roku kalendarzowego, a zatem odnośnie do tych lat zachodzą przesłanki podwyższenia emerytury o 1% podstawy wymiaru za każdy rok.

Należy podkreślić, że rozstrzygnięcie kwestii służby bezpośrednio w charakterze sapera jest domeną ustaleń, w jakich okolicznościach faktycznie była pełniona służba, nie zaś kwalifikacją stanowiskową i formalnym podziałem czynności.

W przedmiotowej sprawie okoliczności te zostały przekonywująco udowodnione przez ubezpieczonego. Przede wszystkim już same wyciągi z rozkazów dziennych, zawarte w dokumentacji służbowej odwołującego się, wprost potwierdzają wykonywanie powyższych czynności przez wnioskodawcę oraz ich okresy w poszczególnych latach.

We wszystkich tych rozkazach wskazane jest wprost, że wnioskodawca „brał udział w rozminowywaniu i oczyszczaniu terenów z przedmiotów wybuchowych i niebezpiecznych w charakterze sapera”.

Powyższe dokumenty, sporządzone dla celów ewidencyjno – emerytalnych, określają także podstawę prawną ich wystawienia oraz przywołują konkretne dokumenty (rozkazy dzienne), które stanowiły podstawę ustalenia poszczególnych okresów pełnienia służby w charakterze sapera w kolejnych latach.

Potwierdzają też nabycie przez wnioskodawcę z tego tytułu uprawnienia do podwyższenia podstawy wymiaru emerytury wojskowej o 1%.

W dokumentach tych wprost wskazano na wydanie ich na podstawie przepisów: art. 15 ust. 2 pkt 2 lit c) ustawy z dnia 10.12.1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin, § 16 pkt 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z 10.02.2012 r. w sprawie trybu postępowania i właściwości organów w sprawach zaopatrzenia emerytalnego żołnierzy zawodowych oraz uprawnionych członków ich rodzin, § 3 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15.07.2011 r. w sprawie szczegółowych warunków podwyższania emerytur wojskowych.

Oczywistym jest, że osoby wystawiające rozkazy dzienne ponoszą odpowiedzialność za ich treść, która wywołuje określone skutki - w tym przypadku ma wpływ na wysokość świadczenia emerytalnego ubezpieczonego. Nadto, dowódca danej jednostki wojskowej jest najlepiej zorientowany w jakich warunkach pełnią służbę żołnierze jednostki, a zatem nie ma racjonalnych podstaw by kwestionować wiarygodność tego rodzaju oświadczeń. Podważanie wiarygodności oświadczeń dowódcy jednostki wojskowej przez pracowników organu emerytalnego wymaga solidnych i rzeczowych argumentów, których zabrakło w sprawie.

Wyciągi z rozkazów, znajdujące się w aktach emerytalnych ubezpieczonego oraz przedłożone w toku postępowania sądowego, nie pozostawiają wątpliwości, że służba, o jakiej mowa w powołanych wyżej przepisach, była pełniona przez niego w określonym, wymaganym wymiarze.
Odwołujący nie tylko przeszedł niezbędne szkolenia w zakresie wykonywania czynności saperskich, ale również w czynnościach tych brał bezpośredni udział w charakterze sapera.
Z przedłożonej dokumentacji, w tym treści rozkazów dziennych oraz zeznań świadków i wnioskodawcy wynika, że odwołujący po obowiązkowym, pozytywnie zakończonym szkoleniu specjalnym, na podstawie rozkazu dziennego przystępował do czynności saperskich przy oczyszczaniu poligonu. Dokładny charakter czynności przy rozminowywaniu i oczyszczaniu poligonu został opisany przez świadków M. B., J. R., K. Ż. oraz przez samego wnioskodawcę. Świadkowie konsekwentnie wskazywali, iż wnioskodawca bezpośrednio uczestniczył w oczyszczaniu poligonu z materiałów wybuchowych i niebezpiecznych pochodzenia wojskowego, a czynności przez niego wykonywane były czynnościami o charakterze stricte saperskim. Również z przedłożonej dokumentacji wprost wynika, że odwołujący do w/ czynności dopuszczony był w charakterze sapera.
Świadkowie, jako żołnierze uczestniczący w tych czynnościach, mieli bezpośrednią wiedzę o ich przebiegu. Spójnie i logicznie opisali czynności i obowiązki wnioskodawcy wykonywane w charakterze sapera przy oczyszczaniu terenu poligonu. To samo dotyczy twierdzeń odwołującego. Powyższe relacje zgodne są z dokumentacją służbową, w tym przedłożoną już na etapie postępowania przed organem emerytalnym. Nie ma podstaw do kwestionowania któregokolwiek z ww. dowodów, w szczególności negowania informacji wynikających wprost z wyciągów z rozkazów dziennych.
Organ rentowy kwestionował „bezpośredniość” wykonywania przez wnioskodawcę czynności w charakterze sapera, jednak stanowisko to jest bezzasadne. Zarówno żołnierze idący tyralierą, poszukujący niewybuchów, pocisków czy innych materiałów niebezpiecznych pochodzenia wojskowego, jak i dowódcy grupy, którzy sprawdzali znaleziska i dodatkowo odpowiadali za bezpieczeństwo grupy, mieli bezpośredni kontakt z materiałami wybuchowymi, byli narażeni na eksplozję. Wszystko to działo się na trudnym różnorodnym terenie, pagórkowatym, trawiastym, bagnistym, z wysokimi trawami i chaszczami, częściowo zalesionym. Ryzyko istniało dla wszystkich uczestników rozminowywania, oczyszczania, prac minerskich i szkoleń poligonowych z wykorzystaniem materiałów wybuchowych.
Nie ma przy tym znaczenia, jakie formalnie stanowisko służbowe zajmował ubezpieczony w czasie wykonywania w/w obowiązków sapera. Podobnie jak w sprawach pracowników wykonujących pracę w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze, także w odniesieniu do żołnierzy pełniących zawodową służbę wojskową w warunkach szczególnych, w sądowym postępowaniu odwoławczym możliwe jest ustalenie tych okresów także w oparciu o inne dowody (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 21.09.1984 r., III UZP 48/84). Ze względu na podobieństwa wykonywania pracy w warunkach szczególnych przez osoby podlegające ubezpieczeniom z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz wykonywania pracy w warunkach szczególnych przez żołnierzy zawodowych, dla dowiedzenia wykonywania zawodowej służby wojskowej w warunkach szczególnych przed sądem analogicznie do wykonywania pracy w warunkach szczególnych, istotny jest rodzaj rzeczywiście wykonywanych przez żołnierza obowiązków oraz okres ich wykonywania, nie zaś formalne nazewnictwo zajmowanego stanowiska.
Z przeprowadzonych dowodów wynika, że wnioskodawca w okresie służby wojskowej w spornym okresie formalnie zajmował następujące stanowiska w 17 Brygadzie Zmechanizowanej: dowódca działonu, podoficer sztabowy.
Niemniej nie nie sposób z tego wywodzić powodów do odmowy uwzględnienia żądania ubezpieczonego. Ważne jest bowiem jaki zakres czynności realizował on w ramach służby. To natomiast, w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia, wynikało z przedłożonych za poszczególne lata rozkazów dziennych oraz zeznań świadków i odwołującego, które wprost wskazują na to, że we wskazanych latach pełnił on - na podstawie rozkazów dziennych – służbę w grupie saperskiej tj. grupie oczyszczania terenu poligonu z przedmiotów wybuchowych i niebezpiecznych pochodzenia wojskowego.
W kwestii zakresu obowiązków ubezpieczonego, nie można też tracić z pola widzenia, co wynika z zeznań wnioskodawcy oraz świadków, że odwołujący jako dowódca grupy oczyszczania poligonu (w 2023 i 2024 r.), bezpośrednio towarzyszył żołnierzom w podejmowanych przez nich czynnościach, uczestniczył w tyralierze, a tym samym znajdował się w takim samym położeniu jak wszyscy członkowie grupy oczyszczania poligonu. Z istoty omawianych czynności wynika, że osoba je zajmująca pełni służbę w miejscach, gdzie znajdują się i są wykonywane manipulacje materiałami wybuchowymi - będąc w konsekwencji tak samo jak członkowie tej drużyny bezpośrednio zagrożona.
Samo nazewnictwo zajmowanych stanowisk ma w tym zakresie znaczenie drugorzędne, a istotnym jest jakie dana osoba wykonywała faktycznie czynności.

Pozwany z treści powołanych regulacji prawnych wywodził, że podwyższenie emerytury wojskowej przysługuje wyłącznie tym żołnierzom, którzy pełnili w danym roku służbę wojskową jako saper tj. na stanowisku służbowym sapera, a w konsekwencji, że dyspozycją tychże regulacji nie są objęci żołnierze, którzy z naznaczenia stanowiskowego nie są saperami, nawet jeśli uczestniczyli we wskazanych wyżej czynnościach. Zatem organ prezentuje wykładnię prawa, że przepis ma zastosowanie tylko do szeregowych żołnierzy będących etatowo saperami, czyli de facto o kwalifikacji decyduje oznaczenie stanowiska służbowego.

Z takim rozumieniem powołanych na wstępie przepisów nie sposób się zgodzić.
Jest to wykładnia zawężająca, która nie zasługuje na uwzględnienie. Przepis stanowi bowiem, o służbie wojskowej pełnionej bezpośrednio w charakterze sapera. Użyta przez ustawodawcę forma językowa („w charakterze”), wskazuje na konieczność dokonania charakterystyki pracy, czyli opisania wykonywanych czynności i przypisania do pracy sapera. To zaś wskazuje, że bez znaczenia prawnego jest nazwa stanowiska, jakie zajmuje saper. Ważne jest by jego praca była charakterystyczna dla pracy sapera.

Podkreślić należy również, że przecież ustawodawca dla zastosowania podwyższenia wysługi emerytalnej o 1 % za każdy rok, nie wymaga wykonywania stałego wykonywania tych czynności w charakterze sapera, ale wystarczy ich wykonywanie w ciągu roku kalendarzowego przez 12 dni. Już samo to wskazuje, że ustawodawca nie wymaga stałości zatrudnienia na stanowisku sapera, ale w myśl powołanego przepisu wystarczy wykonywanie tych czynności w charakterze sapera przez 12 dni w roku.

Przytoczyć w tym miejscu można fragment uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku 13.10.2017 r., sygn. akt III AUa 523/17, w którym zwrócono uwagę, że „w § 3 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15.07.2011 r. w sprawie szczegółowych warunków podwyższania emerytur wojskowych, ustawodawca przewidział podwyższenie emerytury wojskowej o 1% podstawy wymiaru za dany rok zawodowej służby wojskowej już w przypadku uczestnictwa przez żołnierza w rozminowywaniu i oczyszczaniu terenów z przedmiotów wybuchowych i niebezpiecznych albo brania przez niego udziału w szkoleniach poligonowych z wykorzystaniem materiałów wybuchowych lub pracach minerskich z wykorzystaniem tych materiałów przez co najmniej 12 dni, którego to okresu z całą pewnością nie można uznać za stałe czy choćby długotrwałe wykonywanie ww. czynności”.

Nie jest bowiem tak, że podwyższenie emerytury wojskowej z powyższego tytułu przysługuje wyłącznie tym żołnierzom, którzy pełnili w danym roku służbę wojskową jako saper (na stanowisku służbowym etatowego sapera), a w konsekwencji, że dyspozycją tychże regulacji nie są objęci żołnierze, którzy z naznaczenia stanowiskowego nie są saperami, nawet jeśli uczestniczyli we wskazanych wyżej czynnościach. Skoro podwyższenie podstawy wymiaru świadczenia miałoby dotyczyć tylko osób pełniących służbę na stanowisku sapera, to zbędnym byłoby uszczegółowianie czynności oraz zakreślanie okresu ich wykonywania (§ 3 ust. 4 rozporządzenia). Jednocześnie niniejsza sprawa jest przykładem tego, że osoba nie pełniąca służby na stanowisku sapera, w okresach ćwiczeń i szkoleń wykonywała czynności sapera, a okres ten przekraczał ustaloną granicę co najmniej 12 dni w roku kalendarzowym.

Kryterium przyznania podwyższenia podstawy wymiaru świadczenia emerytalnego jest zatem udział żołnierza w charakterze sapera w rozminowywaniu i oczyszczaniu terenów z przedmiotów wybuchowych i niebezpiecznych albo udział w szkoleniach poligonowych z wykorzystaniem materiałów wybuchowych lub pracach minerskich z wykorzystaniem tych materiałów – co najmniej przez 12 dni w ciągu roku kalendarzowego.

Natomiast okoliczność, że żołnierz pełni służbę w charakterze sapera dotyczy zarówno żołnierza, który pełni taką służbę stale – zajmując stanowisko sapera, jak i żołnierza, który w określonych w rozporządzeniu okolicznościach i okresie pełni służbę w charakterze sapera, czyli także do żołnierzy, którzy stałą służbę pełnią na innym niż saper stanowisku.

Sformułowanie „służby pełnionej bezpośrednio w charakterze saperów” użyte w przepisie art. 15 ust. 2 pkt 2 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin nie oznacza wymogu pełnienia stałej służby na stanowisku sapera. Odwołując się do wykładni literalnej stwierdzić można, że gdyby taka była intencja ustawodawcy, wprost zostałoby użyte sformułowanie „na stanowisku (służbowym) sapera”, tymczasem ustawa wyraźnie posługuje się zwrotem „w charakterze”, co należy rozumieć jako wykonywanie czynności charakterystycznych dla stanowiska sapera

Takie poglądy i rozumienie powołanych na wstępie przepisów, zostały zaprezentowane m.in. w wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 16.07.2021 r., sygn. akt III AUa 261/21, wyrku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 28.02.2022 r., sygn. akt III AUa 244/21; wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 13.10.2017 r., sygn. akt III AUa 523/17).

Sąd orzekający w pełni je podziela.

W świetle przedstawionego wyżej, obecnie już utrwalonego i jednolitego stanowiska sądów powszechnych, nie można zgodzić się z powołanymi przez pełnomocnika pozwanego orzeczeniami.

Po pierwsze zauważyć trzeba, że straciły one swoją aktualności wobec obecnie przyjmowanej przez sądy stałej linii orzeczniczej. Po drugie, w kwestii spornego zagadnienia, którego dotyczyła zaskarżona decyzja, Sąd Apelacyjny w Poznaniu w orzeczeniu zajął odmienne niż prezentowane przez pozwanego stanowisko (por. wyrok z dnia 25.11.2015 r. sygn. akt III AUa 429/15).

Po trzecie, jak wskazano w stanie faktycznym, wnioskodawca pełnił służbę w charakterze sapera w rozminowywaniu i oczyszczaniu terenów z przedmiotów wybuchowych i niebezpiecznych razem z K. Ż., wykonując te same analogiczne czynności w charakterze sapera, w (...)w tożsamym okresie, na tym samym poligonie w W., na takich samych zasadach, po analogicznych przeszkoleniach i instruktażach. W stosunku do K. Ż., Sąd Okręgowy w Zielonej Górze w wyroku z dnia 12.12.2023 r. (IV U 2178/23) rozstrzygnął już tą kwestię uwzględniając jego odwołanie (k. 41 akt sąd.), zaś apelacja pozwanego (...) w Z. została oddalona przez Sąd Apelacyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 05.02.2025 r. (III AUa 182/24 – vide: k. 42 akt sąd.). Sąd Apelacyjny w Poznaniu w uzasadnieniu tego wyroku (vide k. 42v-50v akt sąd.) podkreślił, że nie sposób zgodzić się z rozumieniem przez Wojskowe Biuro Emerytalne w Z. przywołanych regulacji prawnych, a więc by podwyższenie emerytury wojskowej z powyższego tytułu przysługiwało wyłącznie tym żołnierzom, którzy pełnili w danym roku służbę wojskową jako saper (na stanowisku służbowym sapera), a w konsekwencji, że dyspozycją tychże regulacji nie są objęci żołnierze, którzy z naznaczenia stanowiskowego nie są saperami, nawet jeśli uczestniczyli we wskazanych wyżej czynnościach. W ocenie Sądu Apelacyjnego w Poznaniu rozumowanie takie stanowi zawężającą je wykładnię. Sąd Apelacyjny wskazał, że „ większość ww. prac odwołującego wykonywanych w charakterze sapera odbywała się na poligonie W., który jest jednym z największych poligonów w Europie. Odwołujący był dopuszczany do realizacji prac oczyszczania terenu poligonu z przedmiotów wybuchowych i niebezpiecznych w charakterze sapera dopiero po odbyciu szkolenia oraz pozytywnym zaliczeniu egzaminu, (…) brał bezpośredni, czynny udział w oczyszczaniu poligonu, szedł w tyralierze”.

Na poparcie swojej oceny Sąd Apelacyjny w Poznaniu przywołał stanowisko Sądu Apelacyjnego w Szczecinie, że skoro podwyższenie podstawy wymiaru świadczenia miałoby dotyczyć tylko żołnierzy pełniących służbę na stanowisku sapera, to zbędne byłoby uszczegółowienie czynności oraz określanie okresu ich wykonywania, o którym mowa w § 3 pkt 4 rozporządzenia. W uznaniu ustawodawcy wystarczający jest udział żołnierza w oczyszczaniu i rozminowywaniu terenów z przedmiotów wybuchowych i niebezpiecznych przez 12 dni w ciągu roku (wyrok z 28.02.2022 r. sygn. III AUa 244/21, wyrok z dnia 16.07.2012 r. sygn. III AUa 261/21). Zgodził się także ze stanowiskiem Sądu Apelacyjnego w Gdańsku, który w wyroku z dnia 13.10.2017 r., III AUa 523/17 wskazał, że sformułowanie „służby pełnionej bezpośrednio w charakterze saperów” użyte w przepisie art. 15 ust. 2 pkt 2 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin nie oznacza wymogu pełnienia stałej służby na stanowisku sapera. Odwołując się do wykładni literalnej stwierdzić można, że gdyby taka była intencja ustawodawcy, wprost zostałoby użyte sformułowanie „na stanowisku (służbowym) sapera”, tymczasem ustawa wyraźnie posługuje się zwrotem „w charakterze”, co należy, w ocenie Sądu Odwoławczego, rozumieć jako wykonywanie czynności charakterystycznych dla stanowiska sapera (a takie czynności odwołujący w spornym okresie niewątpliwie wykonywał).

Podobne stanowisko zajął Sąd Apelacyjny w Poznaniu w uzasadnieniu wyroku z dnia 10.12.2024 r. sygn. III AUa 1064/22 wskazując, że kryterium uzyskania prawa do podwyższenia podstawy wymiaru emerytury wojskowej jest udział żołnierza w rozminowywaniu i oczyszczaniu terenów z przedmiotów wybuchowych i niebezpiecznych w charakterze sapera przez co najmniej 12 dni w ciągu roku, niezależnie od tego czy zajmuje stanowisko służbowe sapera, czy też inne stanowisko służbowe.

Jednocześnie Sąd Apelacyjny w Poznaniu w powołanym wyroku z dnia 05.02.2025 r. podkreślił, że kryterium przyznania podwyższenia podstawy wymiaru świadczenia emerytalnego jest zatem udział żołnierza w charakterze sapera w rozminowywaniu i oczyszczaniu terenów z przedmiotów wybuchowych i niebezpiecznych - co najmniej przez 12 dni w ciągu roku kalendarzowego. Natomiast okoliczność, że żołnierz pełni służbę w charakterze sapera dotyczy zarówno żołnierza, który pełni taką służbę stale - zajmując stanowisko sapera, jak i żołnierza, który w określonych w rozporządzeniu okolicznościach i okresie pełni służbę w charakterze sapera, czyli także do żołnierzy, którzy stałą służbę pełnią na innym niż saper stanowisku (jak odwołujący). Ważne jest jaki zakres czynności realizował w ramach służby, a nie jakie stanowisku zajmował.

Reasumując, przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe wykazało, że ubezpieczony, niezależnie od stanowisk jakie zajmował, na podstawie rozkazów dziennych w latach 2022, 2023, 2024 pełnił bezpośrednio służbę w charakterze sapera przy rozminowywaniu i oczyszczaniu terenów z przedmiotów wybuchowych i niebezpiecznych przez co najmniej 12 dni w roku. Uzasadniało to podwyższenie emerytury wojskowej o 1% podstawy wymiaru za każdy rok tej służby.

Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c., orzeczono jak w sentencji wyroku.

Sędzia Małgorzata Olichwiruk